Η αύξηση των ένοπλων και βομβιστικών επιθέσεων που συνδέονται με συμμορίες τα τελευταία χρόνια έχει μετατρέψει τη Σουηδία σε μια ιδιαίτερη περίπτωση στην Ευρώπη. Οι αρχές βρίσκονται αντιμέτωπες με ένα κρίσιμο ερώτημα: πώς πρέπει να αντιμετωπίζονται οι ανήλικοι που εμπλέκονται σε ανθρωποκτονίες και άλλες βαριές εγκληματικές πράξεις.

Η κυβέρνηση, που βρίσκεται στην εξουσία από το 2022, υποστηρίζει ότι το υφιστάμενο μοντέλο κοινωνικής παρέμβασης δεν έχει αποδώσει τα αναμενόμενα αποτελέσματα. Για τον λόγο αυτό προωθεί νομοθετική πρωτοβουλία που προβλέπει τη μείωση της ηλικίας ποινικής ευθύνης από τα 15 στα 13 έτη και τη μεταφορά των ανήλικων παραβατών σε ειδικές σωφρονιστικές δομές.

Νέο πλαίσιο για τους ανήλικους δράστες σοβαρών εγκλημάτων

Η προτεινόμενη νομοθεσία αφορά κυρίως υποθέσεις ανθρωποκτονιών, απόπειρας ανθρωποκτονίας και άλλων ιδιαίτερα σοβαρών αδικημάτων. Σύμφωνα με στοιχεία του υπουργείου Δικαιοσύνης, το 2024 συνολικά 52 παιδιά κάτω των 15 ετών ενεπλάκησαν σε δικαστικές διαδικασίες για φόνο ή απόπειρα φόνου.

Ο υπουργός Δικαιοσύνης Γκούναρ Στρέμερ έχει χαρακτηρίσει την κατάσταση «επείγουσα», επισημαίνοντας ότι η χώρα δεν αντιμετωπίζει απλώς περιστατικά μικροεγκληματικότητας αλλά υποθέσεις ακραίας βίας που συνδέονται με οργανωμένα εγκληματικά δίκτυα.

Η δράση των συμμοριών και η στρατολόγηση παιδιών

Οι σουηδικές συμμορίες δραστηριοποιούνται σε τομείς όπως η διακίνηση ναρκωτικών, οι απάτες και οι ληστείες, αποκομίζοντας δισεκατομμύρια κορώνες ετησίως. Η αστυνομία εκτιμά ότι περίπου 17.500 άτομα συμμετέχουν ενεργά σε εγκληματικά δίκτυα, ενώ δεκάδες χιλιάδες ακόμη συνεργάζονται μαζί τους.

Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η στρατολόγηση εφήβων και ακόμη μικρότερων παιδιών μέσω διαδικτυακών καναλιών, με σκοπό τη συμμετοχή σε επιθέσεις, βομβιστικές ενέργειες και εκτελέσεις αντιπάλων συμμοριών.

Ειδικές φυλακές για εφήβους

Στο σωφρονιστικό κατάστημα Rosersberg, βόρεια της Στοκχόλμης, ολοκληρώνονται εργασίες για τη φιλοξενία ανήλικων κρατουμένων υψηλής επικινδυνότητας. Το πρόγραμμα θα συνδυάζει εκπαίδευση, ψυχολογική υποστήριξη και ελεγχόμενες δραστηριότητες, με στόχο την αποτροπή της υποτροπής.

Οι κρατούμενοι θα παρακολουθούν μαθήματα, θα έχουν πρόσβαση σε ψυχαγωγικές δραστηριότητες και θα ζουν σε περιβάλλον αυστηρής επιτήρησης. Οι αρμόδιοι θεωρούν ότι η απομάκρυνση των παιδιών από το περιβάλλον των συμμοριών μπορεί να συμβάλει στην επανένταξή τους.

Αντιδράσεις και προβληματισμοί

Παρά τη στήριξη που λαμβάνει η πρόταση από την κυβέρνηση, αρκετοί ειδικοί, πολιτικοί και οργανώσεις παιδικής προστασίας εκφράζουν επιφυλάξεις. Υποστηρίζουν ότι η φυλάκιση παιδιών τόσο μικρής ηλικίας ενδέχεται να επιβαρύνει ακόμη περισσότερο την κοινωνική τους θέση και να περιορίσει τις μελλοντικές προοπτικές τους.

Ανάλογες συζητήσεις πραγματοποιούνται και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Στο Ηνωμένο Βασίλειο εξετάζεται η αναθεώρηση του σημερινού ορίου ποινικής ευθύνης, ενώ στη Δανία προηγούμενο πείραμα με χαμηλότερο ηλικιακό όριο δεν έδειξε ουσιαστική επίδραση στη μείωση της εγκληματικότητας.

Ο καθηγητής Εγκληματολογίας του Πανεπιστημίου της Στοκχόλμης Φελίπε Εστράδα Ντόρνερ σημειώνει ότι η κοινωνία οφείλει να προστατεύεται από σοβαρούς παραβάτες, προειδοποιώντας παράλληλα για τις συνέπειες που μπορεί να έχει η μακροχρόνια κράτηση ανηλίκων στην κοινωνική και προσωπική τους εξέλιξη.