Οι χώρες που επιδιώκουν τη μετάβαση σε καθαρή ενέργεια, ενώ ταυτόχρονα ενισχύουν την άμυνά τους απέναντι σε ακραία καιρικά φαινόμενα σε έναν ολοένα θερμότερο πλανήτη, θα χρειαστούν τεράστιους οικονομικούς πόρους. Το Reuters παρουσιάζει τις βασικές πτυχές της συζήτησης γύρω από το κόστος, τους κινδύνους και τη χρηματοδότηση της κλιματικής αλλαγής, σε μια περίοδο όπου οι ανάγκες αυξάνονται και η πίεση για άμεση δράση εντείνεται.

Τι είναι το climate finance και γιατί είναι κρίσιμο

Το climate finance περιλαμβάνει κάθε μορφή χρηματοδότησης από κυβερνήσεις, τράπεζες ανάπτυξης, ιδιώτες επενδυτές και φιλανθρωπικά ιδρύματα με στόχο τη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου και την προσαρμογή στις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής. Αυτό μπορεί να αφορά έργα ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, καθώς και παρεμβάσεις όπως συστήματα αντιπλημμυρικής προστασίας.

Για τις φτωχότερες χώρες, η πρόσβαση σε χρηματοδότηση αποτελεί προϋπόθεση για τον περιορισμό των εκπομπών και την προστασία των ευάλωτων πληθυσμών. Η συνθήκη του ΟΗΕ για το κλίμα (1992) ορίζει ότι οι αναπτυσσόμενες οικονομίες έχουν μικρότερο βάρος ευθύνης, καθώς ιστορικά έχουν συμβάλει λιγότερο στη ρύπανση.

Η χρηματοδότηση αποτελεί επίσης δείκτη εμπιστοσύνης στις διεθνείς διαπραγματεύσεις: το πόσα δεσμεύονται να διαθέσουν οι πλούσιες χώρες αποκαλύπτει το πόσο σοβαρά αντιμετωπίζουν την κρίση.

Διαφορές και αντιπαραθέσεις

Οι χώρες διαφωνούν σχετικά με το ποιος πρέπει να πληρώσει, πόσα χρειάζονται και πώς πρέπει να διανεμηθούν οι πόροι. Παραδοσιακά, οι βιομηχανικές οικονομίες –όπως οι ΗΠΑ, η Ιαπωνία και οι χώρες της Ευρώπης– ήταν οι βασικοί χρηματοδότες. Ωστόσο, η αυξανόμενη ρύπανση από οικονομίες ταχείας ανάπτυξης όπως η Κίνα, η Ινδία και τα κράτη του Περσικού Κόλπου εντείνει την πίεση ώστε να συνεισφέρουν περισσότερο.

Οι στόχοι που δεν επιτεύχθηκαν και οι νέες δεσμεύσεις

Το 2009, οι πλούσιες χώρες δεσμεύθηκαν να διαθέτουν 30 δισ. δολάρια ετησίως για χρηματοδότηση του κλίματος, ποσό που αυξήθηκε το 2010 στα 100 δισ. δολάρια έως το 2020. Ο στόχος δεν επιτεύχθηκε μέχρι το 2022.

Οι αναπτυξιακές τράπεζες υποστήριξαν ότι διοχέτευσαν περίπου 137 δισ. δολάρια το 2024, με το 62% (85,1 δισ. δολ.) να κατευθύνεται σε χώρες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος.

Η Climate Policy Initiative εκτίμησε ότι οι συνολικές παγκόσμιες ροές climate finance το 2022 ανήλθαν σε 1,46 τρισ. δολάρια και αυξήθηκαν στα 1,6 τρισ. το 2023 – περίπου τα μισά από ιδιωτικές επενδύσεις.

Στην COP29, οι αναπτυσσόμενες χώρες συμφώνησαν σε έναν νέο, φιλόδοξο στόχο: τουλάχιστον 1,3 τρισ. δολάρια ετησίως. Ωστόσο, η CPI εκτιμά ότι απαιτούνται 7,4 τρισ. δολάρια ετησίως έως το 2030 ώστε να επιτευχθούν οι παγκόσμιοι κλιματικοί στόχοι.

Περικοπές και ανάγκη για ιδιωτικά κεφάλαια

Τα τελευταία χρόνια, οι πλούσιες χώρες έχουν περιορίσει τις εισφορές τους καθώς αντιμετωπίζουν ζητήματα ενεργειακής ασφάλειας, οικονομικής σταθερότητας, αυξημένες αμυντικές δαπάνες και επενδύσεις στην τεχνητή νοημοσύνη. Σύμφωνα με εκτιμήσεις του ΟΟΣΑ, η συμβολή τους το προηγούμενο έτος διαμορφώθηκε στα 212,1 δισ. δολάρια, μειωμένη κατά πάνω από 7% σε σχέση με το 2022.

Αυτό εντείνει την αναζήτηση λύσεων που θα προσελκύσουν ιδιωτικά κεφάλαια, όπως μεταρρυθμίσεις σε κανονιστικά πλαίσια, αλλαγές στις αξιολογήσεις πιστοληπτικής ικανότητας και νέα χρηματοοικονομικά εργαλεία.

Η πρωτοβουλία της Βραζιλίας

Η Βραζιλία καλεί τις χώρες της COP30 να ενισχύσουν το νέο “Tropical Forests Forever Facility” (TFFF), το οποίο στοχεύει να συγκεντρώσει 25 δισ. δολάρια από κρατικές και φιλανθρωπικές πηγές, ώστε να κινητοποιήσει επιπλέον 100 δισ. δολάρια σε ιδιωτικές επενδύσεις.